Reklamc airler otoriteye boyun mu eiyor?
Edebiyat erbabnn, geimini yalnzca kalemiyle salamas,
belki son yllar hari, hemen hibir zaman mmkn olmad.
Bu yzden, yazyla kimi ilgili kimi ilgisiz meslekler, pek ok air ya da yazar iin geim kaps demekti. Birka kuak ncesinde banka memurluu, evirmenlik, dzeltmenlik, retmenlik yaptn bildiimiz airlere, son yllarda reklamc airler eklendi. Kitap Haber dergisinin son saysndaki "airler ve Reklamclk Dolaylarnda" balkl dosya, dili temele alan iki 'meslein' reklamclk ile airliin, rten ve ayran yanlarn sorguluyor. Hulki Aktun, Ferit Edg, Sreyya Berfe, Gven Turan, Seyhan Erzelik ve Bahadr Bayrl gibi edebiyatlarn reklam sektryle ilikisi dߟnld۟nde, dosyann nemi de ortaya kyor.
lk tespit ve temellendirme, Soren Kierkegaard'n "Reklam a" balkl yazsnda yer alyor. 'Hibir eyin olmad fakat her yerde reklamn olduu a'da, ansiklopedi yazarlarnn yerini, 'hafif sklet ansiklopedi yazarlar'nn, yani reklam yazarlarnn aldn sylyor Kierkegaard. Octavio Paz'n "Bundan byle yazn olmayacak, yalnzca en iyi satanlar olacak." ifadesini alntlayan Celal Fedai'ye gre ise reklamclk ve airlik, birlikte anlamayacak eyler. Bunun iin, tm reklam ajanslarnn, alanlarn seerken 'dili otel gibi kullanan; ama resepsiyondan yukarsna kamayan'lar tercih etmesini neriyor. Ta ki, geimini salamak ile airlik birbirine karmasn.
"Reklamcln aire ya da iire ne zarar var?" derseniz, nce reklamn ve iirin ne olduuna bakmak gerek. Seluk Kpk, Baudelaire'in "iirin, kendinden baka amac yoktur." tespitini bata belirterek, reklamn kamuya (da), iirin bireye (ie) hitap ettiini belirtiyor. Engin Turgut ise reklam ve iirin, dili farkl kullanmada bir lde ortaklklar bulunsa bile, bu durumun ilkinde ara, ikincisinde ise ama olduunu syleyip aralarndaki 'keskin snr' iaretliyor. Reklam, dili bozup paralayp 'tketim'e sunarken, iir, her defasnda dili yeniden retiyor. Buna bir 'terbiye meselesi' gzyle de baklabilir. Bu durumda reklamclk yapan airlerin konumu belirsizleiyor elbette. Bu konuda gayet acmasz olan Ali Ayil, bugnn airi iin, 'bulduu her patrona sz satan bir reklamc; bir dil pazarlaycs ve bir yalan hanedan' diyor. 'Muhalif'liiyle var olan airin, otoriteye hibir zaman olmad kadar boyun emesi, anlalacak bir ey deil Ayil'e gre.
Eletirilerin muhataplar ise konuya farkl pencerelerden bakyor. Uzun sre reklamclk yapm olan air Haydar Erglen, kendi tecrbelerinden yola karak "Reklam yazarlmn ilk be ylnda neredeyse doru drst bir tek iir bile yazamadm." itirafnda bulunuyor. Bata, ortaya bir 'rn' koyarken ayn zamanda da para kazanmann cazip geldiini syleyen Erglen, ilerleyen zamannsa iirin aleyhine ilediini dߟnyor. Erglen bu yzden btn edebiyatlara reklamdan uzak durmalar arsnda bulunurken, "Rekabetin acmasz bir hal ald dnyada, bir air olarak buna katkda bulunmak ok ac." diyor. Ali Ural'n rportajnda bir araya gelen reklam sektrnde alan airlerden Cem Yavuz ve Ender Emirolu (enderemirolu) ise farkl grleri seslendiriyorlar. Reklam yazarln asla bir varolu biimi olarak grmediini syleyen Emirolu, "Burada ben olmasam bakas olacakt ve byk ihtimalle bende olduu gibi ahlak kayglar olmayacakt." diyor. Cem Yavuz ise reklamcln, iiri olumsuz etkileyip etkilemeyecei sorusuna, "Tek tek mevzubahis airlerin rnlerine bakarak deerlendirilebilir." cevabn veriyor.
Elif Tunca
11 Mart 2004, Perembe
Zaman
Kltr Sanat
