enderemiroÛlu

metinler

Telefon Seslerindeki Kißiselleßme:
ÒKill BillÓ mi istersin, ÒBatsÝn bu dŸnyaÓ mÝ?

Adana ekil aradan! Adana, Adana!

‚ok deÛil, sadece 20 yÝl kadar šnce duymaya alÝßÝk olduÛumuz bir cŸmleydi bu. Telefonumuzu postahaneye yazdÝrÝyor, postahanedeki memurun insaf sŸresine gšre genelde kÝrmÝzÝ renkli (krem rengi ve yeßili de vardÝ, ama onlar ok yaygÝn deÛildi) evirmeli telefonlarÝmÝzÝn baßÝnda bekliyor, zil sesiyle telefona atÝlÝyor, ve konußamÝyorduk. Araya sesler giriyor, Adana giriyor, Samsun giriyor, Trabzon giriyor, cÝzÝrtÝlar geliyor, boÛuk boÛuk duyuyor ama baÛÝra baÛÝra konußuyorduk. YanlÝß hatÝrlamÝyorsam 3 dakika iinde de kesiliyordu gšrŸßmeniz, diÛer aboneleri bekletmemek iin. Sonra ara sÝra komßular geliyor, bir yerleri arÝyor, sonra telefonun altÝna zamanÝn parasÝyla hatÝrÝ sayÝlÝr bir miktar para bÝrakÝyor, ve yerlere kadar teßekkŸr edip gidiyorlardÝ. Üßte o Ÿzeri dantelle kaplÝ kÝrmÝzÝ telefonlarÝn sesini hatÝrlarsÝnÝz. Þimdi cep telefonlarÝnda ok yaygÝn o ses: ÒOld PhoneÓ (Bu girizg‰hÝ burada ucu aÝk bÝrakÝyorum, ama buraya bir ißaret koyalÝm, dšneceÛiz birlikte.)

Sonra telefonlar yaygÝnlaßtÝ. Sonra, kimsenin anlamadÝÛÝ bir anda teknoloji patlamasÝ yaßandÝ tŸm dŸnyada. Ülk telefonumu 12 ay taksitle almÝßtÝm. Eee o zaman kredi kartÝ kullanÝmÝ da bu kadar yaygÝn olmadÝÛÝ iin, ancak taksit yaptÝrabilmißtim. Tabii ßimdilerden bakÝnca, ÒtelsizÓ tabir edilen boyutlardaydÝ telefonum.

TŸrkiyeÕde cep telefonunun ismi Ÿzerinde de bayaÛÝ bir tartÝßma yaßandÝ aslÝnda: Cellular dendi, hŸcresel dendi, gsm dendi, mobil dendi. Sonra, en kolayÝ olan, insanlarÝn bir organÝ gibi algÝlatmayÝ kolaylaßtÝran ÒcepÓ telefonu ismi kondu ve kaldÝ. AslÝnda kißisilleßtirme taaa ordan baßladÝ. Senin cebin, senin telefonun.

Þu an dŸnya nŸfusunun yŸzde 40'ÝnÝn cep telefonu kullanmasÝna karßÝlÝk, 2010 yÝlÝnÝn baßÝnda nŸfusun yarÝdan fazlasÝ mobil telefon kullanacaÛÝ tahmin ediliyor. Yani dŸnyada ßu an 3,9 milyar olan cep telefonu abonesi sayÝsÝ, 2013'te 5,6 milyara ulaßacakmÝß.
2008 sonuna kadar 500 milyona yakÝn abonenin, ok daha iyi veri, internet, video iletme olanaÛÝ saÛlayan ŸŸncŸ kußak (3G) cep telefonu hizmetinden yararlanacaÛÝ belirtilirken, 2009'da cep telefonu gelirlerinin Ÿte birini olußturacak 3G'den altÝ aboneden birinin faydalanacaÛÝnÝ, 2013'te ise abonelerin yarÝsÝnÝn bu hizmeti kullanacaÛÝ tahmin ediliyormuß.

Peki ne oluyor?

Cep telefonu pazarÝnda 10Õlarca marka, 100Õlerce model var. Markalar birbiri ardÝna yeni modellerini piyasaya sŸrŸyor. BaßlangÝta sadece konußma ißlevli modeller varken, piyasa koßullarÝna, rekabete ve teknolojik yeniliklere gšre, ißlevlerini artÝrdÝlar. Cep telefonu kullananlar, mp3 player da kullanÝyorlardÝ; o zaman mp3 playerÕlÝ cep telefonu ÝktÝ. Cep telefonu kullananlar, fotoÛraf makinesi kullanÝyor ve ektikleri fotoÛraflarÝ internette yayÝmlÝyorlardÝ; o zaman al sana fotoÛraf makineli cep telefonu. Cep telefonu kullananlar, internete giriyorlardÝ; o zaman al sana internette sšrf yapan cep telefonu. AnlÝk mesajlaßma programÝ olan var, mailleri okuyabildiÛin var, 3G ile gšrŸntŸlŸ konußma ihtimali var. Var ki var. Bir ara televizyonlu modeller de gŸndeme geldi ama televizyon kullanma alÝßkanlÝklarÝ internetten sonra dŸßtŸÛŸnden mi nedir pek tutmadÝ ve kullanÝlmadÝ o model.

Ama, ÒtembelliÛe teßvik edenÓ herßeyin ok satmasÝ gibi, Òtelefon aldÝÛÝnda sen niye telefona gidiyorsun, telefon sana gelsinÓ igšrŸsŸnden hareketle icat Ýkartan teknoloji pazarlama dŸnyasÝ sayesinde, cep telefonu da ok sattÝ, ok satÝyor ve ok satacak. Ama ißin komik yanÝ ßu; cep telefonu aldÝÛÝnda ister istemez telefonu aÝp ayaÛa kalkÝyorsunuz ister istemez, salonda, odada, yolda, vapurda, ofiste, yani her nerdeyseniz volta atmaya baßÝyorsunuz. Konußarak yŸrŸyorsunuz. Cep telefonunun ruhu, mobil haldeyken de yŸrŸyerek de konußabilmek ya, o ruh iliklerinize ißlemiß, atamÝyorsunuz.

Ve ßšyle bir tablo yaßanÝyor: Birka arkadaß bulußtunuz, diyelim šÛle yemeÛi yiyeceksiniz, niye olduÛunu hi anlamamama raÛmen, herkes masanÝn ŸstŸne cep telefonlarÝnÝ koyuyor (bir de varsa eÛer araba anahtarlarÝnÝ). Evet, reklama girmeyecek umarÝm ama o ok bildiÛimiz ezberlediÛimiz, bir markanÝn adeta sabit olan melodisi alÝyor: NÝnÝnÝ nÝ, nÝnÝnÝ nÝ, nÝnÝnÝnÝ nÝÝÝÝÝÝÝÝÝ! Connecting people. Herkes cep telefonuna bakÝyor, benimki mi acaba alan, yok seninki, yok be abi yan masadanmÝß.

Bunu engellemenin iki yolu var. Ki ben, ßahsen, kimsenin tercih etmediÛi bir yol olan, sesi komple kapatÝp titreßime alÝp cebimden ÝkarmÝyorum cep telefonumu, ki konußmalarÝm dÝßÝnda hi ÝkarmadÝm bugŸne kadar, hep cebimdeydi, adÝ Ÿzerinde deÛil mi, cep telefonu. E, bu durumun bir handikapÝ yok deÛil ama, yani duymama, hissetmeme ihtimalin hep var, ama ben pek takÝlmÝyorum bu duruma, arayan duyuramayan bir daha arasÝn deyip geiyorum bu handikapÝ. Ükinci yol ise, cep telefonlarÝnÝn sesinin kißileßtirilmesi. Yani, kißiye gore cep telefonu sesleri. (Evet farkÝndayÝm, biraz uzun sŸrdŸ buraya gelmem ama, eeee girizg‰h da yapmalÝydÝm yahu.)

ÒBatsÝn bu dŸnyaÓ diyorsan ÒBatsÝnÓ yaz, 1616Õya gšnder,
ÒTrabzon KolbastÝÓsÝnÝ istiyorsan ÒKolbastÝÓ yaz, 6161Õe gšnder,
ßarkÝn cebine gelsin!

Cep telefonu olduka global bir pazar. Trendleri, eÛilimleri, tasarÝmlarÝ global šlekte belirleniyor. Genel kabul gšrmŸß tasarÝmlar Ÿzerinden ilerleniliyor. Yani siz bir cep telefonu satÝn aldÝÛÝnÝzda, tasarÝmÝna mŸdahale etme ihtimaliniz pek yok. Sadece ieriÛi deÛißtirebilirsiniz. Ki, ekran ve ses ayarlarÝ ÒdefaultÓ yani hazÝr ayarlanmÝß olarak geliyor size. Bu ayarlamaya ÒFabrika AyarlarÝÓ diyorlar cep telefonu dilinde. Siz eÛer bu fabrika ayarlarÝnÝ beÛenmezseniz, ya da cep telefonunuz sizi temsil etsin, sizi anlatsÝn istiyorsanÝz, yeni sesler yŸklŸyor, yeni resimleri duvarkaÛÝdÝ yapÝyorsunuz. Sevgilinizin, ocuÛunuzun, otomobilinizin, en son tatilinizin bir fotoÛrafÝnÝ ya da tuttuÛunuz futbol takÝmÝnÝn amblemini koyuyorsunuz duvarkaÛÝdÝ olarak. Peki ya ses?

…nce tek tonlu sesler vardÝ, sonra polifonikler oÛaldÝ, ve sonra mp3Õleri, yani sevdiÛiniz herhangi bir ßarkÝyÝ cep telefonu melodisi olarak ayarlama ihtimali olußtu. Bence ÝÛÝrdan ÝktÝÛÝmÝz andÝr. OtobŸste, trende, vapurda, yolda, sinemada, toplantÝda hep beraber ßarkÝlar dinliyoruz. Ve cep telefonu sahibine hi bakmadan, kimin cep telefonunun aldÝÛÝnÝ gšrmeden, birazcÝk sosyolojik tespit yapma becerimiz varsa eÛer, anlayabiliyoruz kimin, nasÝl bir insanÝn cep telefonunun aldÝÛÝnÝ. Torunu tarafÝndan, yeÛeni tarafÝndan ßaka olsun diyedir yapÝlan Òkel baßa ßimßir tarakÓ melodi yŸklemeleri haricinde tabii ki. 70 yaßÝnda bir teyzemin cep telefonu melodisini Òdilli dŸdŸkÓ ßarkÝsÝna ayarlama ihtimali yoktur diye dŸßŸnerek yazdÝm bunu da.

Peki bunu niye yapÝyoruz? Yani, dinlemekten en ok keyif aldÝÛÝmÝz melodiyi niye cep telefonumuza yŸklŸyor ve cep telefonumuzun o melodiyle almasÝnÝ istiyoruz? Bu hareket hangi gŸdŸmŸze denk geliyor? ÒBakÝn, bilin beni, ben bu parayÝ ok seviyorum, ve hatta bu tŸr paralar dinliyorum, ben bu tip bir adamÝm, tarzÝm budur!Ó mu demek istiyoruz. Evet. Bir de o anki, o zamanlardaki psikilojimizi gšzler šnŸne seriyoruz. CanÝm sÝkkÝn, moralim bozuk, batsÝn bu dŸnya... Keyifliyim, neßem yerinde, AyÝlana Gazoz, BayÝlana Limon. Daimi mesaj gšnderiyoruz boßluÛa, uzaya, yanÝmÝzdaki, yšremizdekilere, herkese. Ve ißte sÝkÝ durun: AynÝ anda, aynÝ yerde, aynÝ mŸzik parasÝ, mesela MetallicaÕdan Unforgiven, iki ayrÝ telefonda alarsa, bu kadar sÝradan ve hazÝr telefon seslerinin arasÝnda, o iki telefonun sahibi bir yakÝnlÝk hissetmezler mi birbirlerine. Al sana klan, al sana sosyalleßme, al sana elektrik. †stelik gŸnŸmŸzŸn en bŸyŸk sorunuyken sosyalleßmek, fakat kimsenin ne vakti ne de mecali yokken sosyalleßmeye ve konußmaya ve anlatmaya, flickrÕde fotoÛraflarÝnÝ, youtubeÕda videolarÝnÝ, bloglarda yazÝlarÝnÝ yayÝmlayan homo sapiens modernicus, bu yeni oyuncaÛÝyla da, ses Ÿzerinden, melodi Ÿzerinden ilerliyor.

Sosyalleßme amacÝ, Òbilin beniÓ nidasÝ taßÝyan cep telefonu sahipleri iin sorun yok, peki ama dinleyenler iin? Orda, sizin kendi klanlarÝnÝzla yakÝnlaßmanÝzÝ, kendi ÝrkÝnÝzla sosyalleßmenizi, kendi etenizle gruplaßmanÝzÝ dinlerken, belki de hi duymak istemeyeceÛi bir mŸzik parasÝyla, hatta sabah sabah, hatta vapur keyfi sÝrasÝnda, hatta daha afyonu bile patlamamÝßken, evet belki de hayatta hi dinlemekten haz etmediÛi bir mŸzik parasÝyla kulaklarÝnÝ kirletmeniz normal midir? HayÝr hakim bey, normal deÛildir! Bu hibir anlamda normal deÛildir. Ne Carmina Burana, ne de BatsÝn Bu DŸnya iin. Ve hatta Ÿstelik, klan iin bile. ‚ŸnkŸ, vakti zamanÝnda bir bŸyŸÛŸmŸzŸn de dediÛi gibi ÒdeÛißmeyen tek ßey deÛißimÓdir. ArtÝk bireysel durußlar tÝngÝrdamaktadÝr. Kimsenin bir parayla kendini ifade etme becerisi kalmamÝßtÝr. PopŸler olan sŸrekli oynamaktadÝr. Tahtlar sarsÝlmÝß, duvarlar yÝkÝlmÝß, hal ve gidißat oynak bir zemine kaymÝßtÝr. Klasikler hari, 21. yŸzyÝlda, hafÝzalara yeni birßey kazÝnmamÝßtÝr. Harici bellek gibi, doldur boßalt yaßanmaktadÝr. DoÛal olarak ve dolayÝsÝyla, bir melodi insanÝ ele verir ama tam ortaya koymaz hanÝmlar beyler diyebiliriz, bir yerden de baktÝÛÝmÝzda. Ünsan karmaßÝktÝr. ÒDaha fazlasÝ iin bkz.Ó kÝvamÝndadÝr.

Cep telefonu sadece bir cep telefonu degildir!

Cep telefonunuz artÝk bir organÝnÝzdÝr. MasanÝn Ÿzerine konulan cep telefonunuzdan, kißilik bilgileriniz, ekonomik durumunuz, sosyal statŸnŸz okunabilir. O artÝk sadece bir cep telefonu degildir. Sizin simgenizdir, sizin kimliÛinizdir. Cep telefonunuz, artÝk sizin bir organÝnÝzdÝr, kolunuz gibi, yŸzŸnŸz gibi, eliniz gibi, cep telefonunuz artÝk sizsinizdir. Ne vahim.

Pazarlama dŸnyasÝ da bu durumu kaßÝyor da kaßÝyor: Trendlere mahkum ediyor tŸketiciyi, ok hÝzlÝ bir dšngŸ yaßatÝyor, sŸrekli bir yeni modeli ÝkÝyor telefonunuzun. Sizi kamplara ayÝrÝyor, ßu markanÝn dŸnyasÝ, bu markanÝn auraÕsÝ. Hatta direkt Òo senin dŸnyanÓ bile diyebiliyor, ne haddineyse. Bu durumu pompalÝyor, pompalÝyor, pompalÝyor.

DoÛal olarak, sevgili okur, varacaÛÝm yer ßudur:
Bu gšstergeler imparatorluÛunda, bu semiyotik aÛÝnda, bu ilŸzyonlar, halogramlar, videokonferanslar, sesler, yŸzler, sokaklar aÛÝnda, bu herßeyin bireyselleßtiÛi yeni yŸzyÝlda, gŸnlŸklerimizi ortaya yazdÝÛÝmÝz, fotoÛraflarÝmÝzÝ facebookÕta halka daÛÝttÝÛÝmÝz, arkadaßlarÝmÝza sanal rakÝ gšnderdiÛimiz, videolarÝmÝzÝ herkesle paylaßtÝÛÝmÝz aÛda, mahremÕin bu kadar yok olduÛu zamanlarda, bu kadar bireyselliÛi kaldÝramayacaÛÝm ben. En azÝndan, sadece ben, kendi adÝma. †stelik bu durum, sadece gšstergeler šleÛinde yaßandÝÛÝ iin, ne gerek fotoÛraf kaldÝ, ne gerek ses, ne gerek mŸzik. Yok, yok hayÝr bu kadar dijital olamayacaÛÝm ben. ‚ŸnkŸ aslÝnda, cep telefonu melodisi olarak dinlediÛiniz Carmina Burana gerek Carmina Burana deÛildir, ne BatsÝn Bu DŸnya gerek deÛildir. Sadece yansÝmasÝ. Ama Ògibi olmak, Ògibi yaßamakÓ, Ògibi durmakÓ zamanlarÝndayÝz a dostlar, o kadar da olacak artÝk dediÛinizi duyar gibiyim.

Þimdi, yazÝnÝn ilk paragrafÝnda, size buraya dšneceÛimiz, unutmayÝn dediÛim yer vardÝ ya, oraya dšnŸyorum: Üßte herßeye raÛmen, ißte tam da bu yŸzden, ißte o sšylediÛim, eskiden Ÿzeri dantelli šrtŸlerle kapatÝlmÝß kÝrmÝzÝ telefonlarÝmÝzÝn sesi olan Old Phone melodisi var bir ok telefonda. Benim gibi sesini komple kapatÝp ÒcebindeÓ saklamayanlarÝn dÝßÝnda.

ÒBatsÝn bu dŸnyaÓ diyorsan, ÒBatsÝnÓ yaz 4321Õe gšnder.

enderemiroÛlu

Paylaß |

metinler anasayfa